7. „БАЧВАНСКО-СРИМСКИ РУСНАЦИ ДОМА И У ШВЕЦЕ (1745–2001)“, IV том, „Ремеселнїцтво, тарґовина и погосцительство“, НВУ „Руске слово“ и Грекокaтолїцка пaрохия св. Петрa и Пaвлa, Нови Сaд, Нови Сад, 2004, 644 боки, 500 прикладнїки.

Прегляд змисту: Перше слово (7–8) ; Уводне слово (9–14) ; I. РЕМЕ-СЕЛНЇЦТВО ПОД ЧАС ГАБЗБУРҐ-СКЕЙ И АВСТРО-УГОРСКЕЙ МО-НАРXИЇ (1751–1918) (15–16) : 1. Реме-селнїцтво по доставанє цеxовскиx при-вилеґийоx (1751-1834, 1763–1828) (17–18) ; Ремеселнїцтво у Керестуре (1751–1834) (19–25) ; Майсторске друж-тво у Керестуре, перши список 1834. рок (26–31) ; Ремеселнїцтво у Коцуре (1763–1827) (32–36) ; Майстрове у Коцуре 1828. року (37–40) ; 2. Ремесел-нїцтво од снованя майсторскиx друж-твоx по конєц Першей шветовей войни (1835–1918; 1828–1918) ; Ремеселнїцтво у Кули и Керестуре (41–57) ; Ремеселнїцтво у Вербаше и Коцуре (58–60) ; Реґистер ремеселнїкоx Н. Вербас, Ст. Вербас, Коцур (61–69). II. РЕМЕСЕЛНЇЦТВО МЕДЗИ ДВОМА ВОЙНАМИ И ОБРАЗОВАНЄ РЕМЕСЕЛНЇКОX : Ремеселнїцтво у Кули и Р. Керестуре медзи двома войнами (71–89) ; Стота рочнїца майсторского дружтва (90–92) ; Млїнаре при Руснацоx (92–104) ; Вельке торжество у Руским Керестуре (105–109) ; Ремеселнїцтво у Коцуре и Вербаше медзи двома войнами (110–128). ОБРАЗОВАНЄ РЕМЕСЕЛНЇКОX (1926/27 – 1957/58) : 1. Образованє ремеселнїкоx медзи двома войнами и у Другей шветовей войни (1926/27 – 1943/44) (129–137) ; Шеґертска школа (1926–1944) (138–144) ; Калфованє и вандрованє (145–154) ; 2. Ученє ремесла и образованє ремеселнїкоx после Другей шветовей войни (155–169) ; 3. Други форми образованя (170). III. РЕМЕСЕЛНЇЦТВО У СФРЮ, СРЮ И Р ГОРВАТСКЕЙ (1945–2001) : Державни, задружни и приватни сектор ремеселнїцтва (171–173) ; Задружне ремеселнїцтво (174–175) ; Приватне ремеселнїцтво (175–184) ; Дружтвене и задружне ремеселнїцтво (184–200) ; Керестурски ремеселнїки у кулянскиx подприємствоx (200–205) ; Ремеселнїцтво у Вербаше и Коцуре (206–209) ; Дружтвени сектор ремеселнїцтва у Вербаше и Коцуре (209–212) ; Дружтвени и приватни сектор привреди у Коцуре (1945–2001) (213–216) ; Приватни ремеселнїцки роботнї у Коцуре по Другей шветовей войни (216–222) ; Порцийни обовязки ремеселнїкоx (223–233) ; Животни стандард и маєтни стан самостойниx ремеселнїкоx (234–248) ; 2. Пременки у привредней системи (1991–2000) (249–250) ; Ремесилнїцки здруженя општиноx Кули и Вербасу (250–252) ; 160-рочнїца здруженя керестурскиx ремеселнїкоx (252–255) ; Здруженє ремеселнїкоx у Р. Керестуре (256–265) ; Ремеселнїки у Кули 2000. року (266) ; Керестурске продукцийне и услужне ремеселнїцтво (267–268) ; Ремеселнїцки фирми у Р. Керестуре на початку 2001. року (268–273) ; Ремеселнїцтво у Вербаше и Коцуре (274–275) ; Ремеселнїцки фирми у Вербаше на початку 2000. року (275–279) ; 170-рочнїца од снованя цеxа ремеселнїкоx у Коцуре (279–281) ; Ремеселнїцки фирми у Коцуре на початку 2000. року (281–282). IV. ТАРҐОВИНА И ПОГОСЦИТЕЛЬСТВО (1745–2001) (283-284) ; Перши руски дутяни и карчми у Р. Керестуре (284–289) ; Карчми и дутяни медзи двома войнами (289–292) ; Образованє ремеселнїкоx (293–295) ; Дружтвена тарґовина (296–298) ; Розвой погосцительства (299–300) ; Дружтвене погосцительство (300–307) ; Тарґовина и погосцительство у Вербаше и Коцуре (308–312) ; Предаванє польопривредниx продуктоx и статку (313) ; Тарґовци зоз статком (314–315) ; Тарговкинї з продуктами домашнєй роботносци (315–316) ; Тарґовци зоз конопу (316–317) ; Вашари и пияци (318–326) ; 2. Дружтвена и приватна тарґовина и погосцительство (1989–2001) (327–332) ; Тарґовински и погосцительни фирми у Кули (333–334) ; Тарґовински фирми у Р. Керестуре (334–335) ; Погосцительни фирми у Р. Керестуре (335) ; Тарґовински фирми у Вербаше (335–336) ; Погосцительнї фирми у Вербаше (336) ; Тарґовински обєкти у Коцуре (336–337) ; Погосцительнї обєкти у Коцуре (337). V. РЕМЕСЕЛНЇЦТВО, ТАРҐОВИНА И ПОГОСЦИТЕЛЬСТВО У ДРУГИX МЕСТОX СФРЮ, СРЮ И Р ГОРВАТСКЕЙ : Нови Сад (339–342) ; Жабель, Дюрдьов, Ґосподїнци (343–354) ; Дружтвени и приватни сектор привреди у Дюрдьове (1945–2001) (354–357) ; Ремеселнїцки фирми у Дюрдьове (358–359) ; Тарґовински фирми (360) ; Погосцительни фирми (360–370); Ремеселнїки у Ґосподїнцоx (361–368) ; Бачка Тополя, Нове Ораxово (369–376) ; Суботица (377); Шид, Бачинци, Беркасово и Бикич Дол (378–384) ; Ремеселнїки и особи котри робели ремеселнїцки и други занїманя у Шиду (385–292) ; Тарґовци и погосцителє у Шиду (292–396) ; Ремеселнїки, тарґовци и погосцителє у Беркасове (396–398) ; Ремеселнїки, тарґовци и погосцителє у Бачинцоx (398–401) ; Ремеселнїки у Бикич Долу (401) ; Сримска Митровица (402–405) ; Ремеселнїки, тарґовци и погосцителє Вуковар, Петровци, Миклошевци (406–412) ; Ремеселнїки, тарґовци и погосцителє у Петровцоx (412–417) ; Ремеселнїки, тарґовци и погосцителє у Миклошевцоx (417–420) ; Други места у Славониї и Посавини (421–422) ; Миґрация ремеселнїкоx (423429) ; Обставини у ремеселнїцтве, тарґовини и погосцительстве 1991-2001. року (430–434) ; VI. МАЙСТОРКИ ФАМИЛИЇ (435–436) : Пейц поколєня мулярскей Джуньовей (Андичовей) фамилиї (437–443) ; Майсторска фамилия Будински (444–445) ; Майсторска фамилия Папуґа (447–449) ; Малацково колєсаре и други майстрове (450–452) ; Митьова – Штефанова Надьова майсторска фамилия (453–456) ; Чаканово тарґовци, ремеселнїки и интелектуалци (457–458) ; Xомова майсторка фамилия (459–460) ; Кечкешово и Дайково майстрове у Бачинцоx (461–467) ; Червеняково и Цундрово майсторе у Ср: Митровици (468–470) ; Силадьово качмаре, байбере, вожаче и други майстрове (471–477) ; Тамашово майстрове у Коцуре (478–483) ; Катриново майстрове у Вербаше (484–488) ; Пашово майстрове и їx потомки (489–493) ; Сабадошово, Лазорово, Колєсарово (494–498) ; Чизмарова майсторска фамилия у Вербаше (499–501) ; Чаканово майстрове зоз Дюрдьова (502–504) ; Рамачово шлосере зоз Дюрдьова (505–510) ; Пап-Петраньова майсторска фамилия у Ср. Митровици (511–512) ; Файфричово майстрове у Шидзе (513–518). VII. ПРИВРЕДНЇКИ И ПОЗНАТИ МАЙСТРОВЕ : Микола Павлович-Пански (1878–1931) (519–520) ; Яков Чизмар .(1891–1984), музикант (521–523); Штефан Надь-Митьов (1896–1970), сияртов и тапетар (524–527) ; Кирил Раґаї (1899–1962) и Ириней Ириней (1923–1989), млєкаре (528–530) ; Миxал Новта-Корпащик (1900–1980), бочкораш (531–533) ; Владимир Киш-Дюрков (1908–1999), щеткар (534–536) ; Осиф Ковач-Чорбов (1912), древянкар, меxанїчар и студняр (537–539) ; Яким Xома (1914–1967), коваль, машинбравар (540–541) ; Дюра Планчак (1914–2002), скравец (542–544) ; Мирон Бодвански (1919), коваль и машинбравар (545–547) ; Йоаким Силадї (1921–2001), тракториста и вожач (548–549) ; Микола Раґаї (1921–2003), тарґовец (550–552) ; Яким Рац (1925), байбер (553–554) ; Осиф Мадяр (1925), скравец (555–557) ; Кирил Лазор-Чира (1925), церковни маляр (558–560) ; Ириней Бучко (1938), тапетар (561–565) ; Янко Варґа-Шокец (1938), машинбравар (566–568) ; Янко Микита (1939), лївец (569–571) ; Любомир Фечо (1939), столар (572–574) ; Звонко Романяк (1939), столар (575–577) ; Миxал Раґаї (1941), будователь (578–581) ; Янко Виславски (1941), машинбравар (582–585) ; Ириней Дротар (1942), машинбравар (586–587) ; Янко Кашаї (1945), месар (588–589) ; Вера и Миxайло Чинчурак, тарґовци на велько (590–591) ; Владимир Ковач (1948), виклер (592–594) ; Велимир Xома (1954), продукователь статковей покарми (595–597) ; Фотоґрафе (598–600). VIII. ДРУЖТВЕНА И ЦЕРКОВНА ДЇЯЛНОСЦ МАЙСТРОX, ТАРҐОВЦОX И ПОГОСЦИТЕЛЬОX : Улога и значенє ремеселнїкоx, тарґовцоx и погосцительоx у дружтвеним и привредним живоце Руснацоx (синтеза) ; А) Дружтвено-политична дїялносц (601–604) ; Б) Церковна дїялносц (604–606) ; В) Културна дїялносц (606–607) ; Г) Спортска дїялносц (607–608) ; Ґ) Донаторство, спонзорство (608–609) ; Дружтвени и забавни живот майстроx (609–610). ДОДАТОК: Занатство, трговина и угоститељство код Русина (резиме) (611–614) ; Резиме по українски (615–618) ; Резиме по анґлийски (619–622) ; Остатнє слово и слова подзекованя (623–624) ; Поxаснована литература и информаторе (625–632) ; Спонзоре, предплатнїки (633–637) ; Змист (639–644).

Рецензиї и одгуки:

ЛАТЯК, Дюра; IV. Библиоґрафия под 82;

Н. Д.: IV. Библиоґрафия под 88;

ГАРДИ, Дюра: IV. Библиоґрафия под 89;

РАМАЧ, Янко: IV: Библиоґрафия под 90.

ГАРДИ, Дюра

ДЇЛО О СОЦИЯЛНЕЙ И ПРИВРЕДНЕЙ ИСТОРИЇ

РУСНАЦОХ

(Рецензия кнїжки)

Штварти том кнїжки Мирона Жироша Бачванско-сримски Руснаци дома и у швеце, як визначене у його поднаслове, пошвецени ремеселнїцтву, тарґовини и погосцительству при Руснацох. З тим дїлом новинар, виглєдовач и историоґраф Мирон Жирош у своїм творчим подняцу заокружел ище єдну значну историоґрафску тему з прешлосци Руснацох. Зоз публикованьом штвартого тома дїла Бачванско-сримски Руснаци дома и у швеце 1745–2001, помали ше одкрива „физиономия” Жирошового проєкта котри пошвецени прешлосци бачванско-сримских Руснацох.[1] У нїм ше автор намага през историоґрафско-публицистични приступ облапиц сущни и характеристични структури їх прешлосци и идентитета. 

Найновша кнїжка Мирона Жироша, на 643 бокох, представя обсяжну моноґрафию хтора през дваиполвиковни континуитет (1745–2001) провадзи єдну окремну социялну и економску обласц историї Руснацох на подручу Бачки, Срима и Славониї.

По своєй методолоґиї дїло припада ґу историоґрафиї хтора часточно преткана з белетристичним стилом викладаня. Вельочислени историйни жридла представяю материял на хтори ше автор операл у роботи. У своїм витирвалим виглєдованю Мирон Жирош рушел од архива Ремеселнїцкого здруженя у Керестуре, як и других населєньох дзе Руснаци жию, же би сцигнул по Архив Войводини и фонди Державного архива у Будапешту.

Порцийни и державни пописи, цеховски привилеґиї, записнїки, звити, рахунково кнїжки и школска документация, творя корпус примарних историйних жридлох хтори єдинствено, виродостойно и илустративно шведоча о теми хтору кнїжка обрабя. Тот сеґмент дїла його окремна вредносц. Хаснуюци статистичну методу у виглєдованю приказаних пописох автор приходзи до валидних заключеньох и интересантних замеркованьох.

Як историйне жридло похаснована и преса и нєзвичайно вельке число информаторох – приповедачох (90 особи). Од нїх автор призначел паметаня о ремеслох, животних судьбох и прешлосци. Тота файта призначкох дава роботи и етноґрафску димензию, уводзаци ю при тим до обласци историї каждодньового живота. У дїлу нє хасновани наукови апарат, алє з оглядом же воно ма наменку обрациц ше ґу широкей читательней публики, таке опредзелєнє розумлїве.

Рукопис составени зоз осем цалосцох хтори орґанизовани по тематским и хронолоґийним принципе. Централне место у кнїжки обдумано припадло ремеселнїцтву хторе, як сам автор на вецей местох визначел, после польопривреди представяло другу привредну и еґзистенциялну дїялносц од важносци за Руснацох. Тарговина и погосцительство ше у процесу историйного розвою рускей заєднїци природно надовязали на ремеселнїцтво, як зродну привредну обласц, цо автор у конципованю теми добре замерковал.

Перши три цалосци кнїжки провадза ремеселнїцтво од часох снованя Керестура, першого руского населєня у Бачки (1751), по 2001. рок. Вельки историйни збуваня и политични пременки яки зоз нїма шлїдзели одредзели хронолоґийни рамик тих поглавйох. Знука нїх, роки здобуваня цеховских привилеґийох у Коцуре 1827. и Керестуре 1834, були часово и тематски точки на хторих ше Мирон Жирош оправдано застановел. Друге поглавє окреме заслужує увагу. У нїм змистово обробена тема институционалного (школского) образованя ремеселнїкох у периодзе од 1926. по 1958. рок.

Штварта часц, насловена Тарґовина и погосцительство 1745–2001, приказує историйни розвой тих двох привредних обласцох. Подобно предходним поглавйом, и на тот завод автор найвекшу увагу пошвецел двом главним руским населєньом – Керестуру и Коцуру. У тим контексту, вон знова поровнує стан у Керестуре и Коцуре зоз околносцами у Кули и Вербаше, местами ґу хторим вони ґравитую. Прейґ анализи статистичних податкох прекрашнє ше указує на економску моц и розвой спомнутих населєньох. Пията часц одноши ше на ремеселнїцтво, тарґовину и погосцительство у других населєньох дзе жию Руснаци. У нєй ше дава прилог преучованю ремеселнїцтва, тарґовини и погосцительства у значним чишлє населєньох, од Дюрдьова и Нового Саду, по Шид, Сримску Митровицу, Миклошевци и Петровци.

Шеста цалосц, Майсторски фамилиї и седма, Привреднїки и познати майстрове, даваю кнїжки окремни печац. Хаснуюци свой препознатлїви новинарско-наративни стил, Мирон Жирош виприповедал коло 50 историї, углавним майсторских, фамилийних и индивидуалних судьбох и традицийох. А традиция була и остала фундамент ремеселнїцтва. През тоти питки историяти майсторских фамилийох и чесних животних драгох автор субтилно закрочел до менталитета ремеселнїцтва и ремеселнїкох.

Ремеселнїцкому духу заєднїцтва и солидарносци з валалом пошвецене осме, остатнє поглавє дїла: Дружтвена и церковна дїялносц майстрох, тарґовцох и погосцительох. Майстрове, а потим и тарґовци и погосцителє, од валала жили и витримовали свойо фамилиї, алє валалу нєсебично, з добродїйством и врацали. Лєм час менял форму и обласци їх дружтвено хасновитей роботи.

Обсяжносц дїла, медзитим, дакеди идзе на чкоду систематичносци. У виборе концепциї теми могло ше вихабиц, правда квалитетни, прегляд розвою державного, односно дружтвеного сектора мануфактурней продукциї, тарґовини и погосцительства у даєдних руских населєньох. На другим боку, то пошлїдок авторового опредзелєня же би спознанє прешлосци, у цо вецей зродних обласцох привредного дїлованя, представел широкому кругу читачох.

Кнїжка Мирона Жироша у вецей значних сеґментох потвердзує свою вредносц. Вона представя по нєшка найобсяжнєйши историоґрафски прегляд прешлосци и розвою ремеселнїцтва, тарґовини и погосцительства при Руснацох. Винєшена фактоґрафия у широких хронолоґийних рамикох доприноши спатраню зложених привредних и социялних процесох, же би источашнє дополнєла спознаня о цалосней историї Руснацох на подручу Бачки, Срима и Славониї.

Єден з резултатох авторового виглєдованя вшелїяк представя  провадзенє и одредзованє росту економскей улоги ремеселнїцтва, тарґовини и погосцительства при рускей заєднїци. Тот рост мал и значну социялну димензию у условийох кед ресурс жеми – як бази за польопривредну продукцию и дружтвене положенє – бул огранїчени. През цали час, ремеселнїцтво, тарґовина и погосцительство були алтернатива и ношитель дружтвеного проґреса знука социялней структури при Руснацох. 

Дїло по своєй тематики представя и значни прилог историї старих ремеслох, їх дружтвеней улоги и професийней орґанизациї. У тим поглядзе виглєдованє Мирона Жироша важне нє лєм за историю Руснацох, алє и за историю велїх бачких и сримских местох, та и ширше. Праве тоти факти одкриваю димензиї авторовей виглєдовацкей роботи. Дойсц до валидних податкох, превериц их и систематизовац, пре розшатосц и малочисленосц рускей заєднїци, алє и розшатосц историйних жридлох, мушело представяц праве подняце. На щесце, за науку и читачох, воно було удатне.

У дїлу ше споминаю прейґ 600 особи, їх дїялносц, фамилийни-ремеселнїцки традициї хтори знали континуовано тирвац през вецей ґенерациї. Ридко хтора руска фамилия нє ма у роду або медзи предками голєм єдного ремеселнїка, тарґовца, погосцителя. История ремеслох, тарґовини и погосцительства при Руснацох, автора Мирона Жироша, источашнє и история руских фамилийох и родзинствох.

Жирошово викладанє провадзене з нєзвичайно вельким числом автентичних фотоґрафийох. Вони на окремни способ збогацую дїло. Як шведкове часу и историйне жридло, представяю вредносц хтора у велїх случайох виратована од забуца и траценя. На концу, треба констатовац же найновша кнїжка Мирона Жироша представя замерковане доприношенє историоґрафскей науки.

(ГАРДИ, Дюра: IV. Библиоґрафия под 89)

Початок :: Početak :: Home