» Kraków » Archiwum prasowe » Muzealnicza pasja poety

tytuł	Muzealnicza pasja poety
autor	DROBYSZ Robert
gazeta	Gazeta Krakowska
tematyka	kultura muzea
data	20 stycznia 2003r.

data: 20 stycznia 2003r., źródło: Gazeta Krakowska

BIELANKA. Dzieło życia Pawła Stefanowskiego

Muzealnicza pasja poety

Paweł Stefanowski, znany łemkowski poeta i działacz społeczny z Bielanki koło Gorlic, przygotowuje do druku album łemkowskich strojów. Równolegle prowadzi prace adaptacyjne w Muzeum Łemkowskiego Rzemiosła imienia Stefana Czerhoniaka, rusińskiego rzemieślnika, zajmującego się wytwarzaniem inkrustowanych i intarsjowanych wyrobów z drewna.
Paweł Stefanowski urodził się w 1932 w Bielance koło Gorlic. W latach 1947-59 przebywał na Dolnym Śląsku. Na Łemkowszczyznę powrócił w 1959 r. Jest etnografem i mistrzem rzemiosła artystycznego, działaczem społeczno- kulturalnym, publicystą i poetą, który opublikował kilka książek w kraju i za granicą. wiele wierszy Stefanowskiego weszło na stałe do repertuaru łemkowskich zespołów artystycznych.
Zbiory Stefanowskiego mieszczą się w zabytkowej drewnianej szkole, liczącej ponad 150 lat, i spichlerzu przyszkolnym. Muzeum działa co prawda od półtora roku ale ciągle jest w remoncie. Przywracany jest pierwotny wygląd budowli, gdyż Łemkowie nie malują całych budynków tylko wnęki lepią i malują wapnem. Prace trwają również we wnętrzu budynku.
W pokoju nauczyciela odtwarzana jest dawna szkolna klasa. Natomiast klasa, ze względu na jej wielkość, została zaadaptowana na salę wystawową. Wyeksponowane są w niej przedmioty i narzędzia rzemieślnicze, w tym szczególnie dział Stefana Czerhoniaka. Wśród nich znajdują się m. in. 100. letnia tokarka ręczna, duża i mała do łyżek i gontów, niemal wszystkie narzędzia stolarskie z kurnej chaty z Jaworek, liczące po 150 lat, tokarka nożna, stare i nowe wyroby rzemieślnicze, beczki maziarzy łemkowskich, pompa do nafty (odtworzona przez Franciszka Guzika z Szymbarku, zaprzyjaźnionego z kulturą łemkowską), naczynia gospodarskie. Oraz zbiór 12 kostiumów łemkowskich, kobiecych i męskich. Jest to największy w kraju prywatny zbiór łemkowskich strojów. 95 proc. eksponatów w muzeum pochodzi ze zbiorów Stefanowskiego.
Na ścianach muzeum można obejrzeć płaskorzeźby nieżyjącego brata Pawła Stefanowskiego, który tej sztuki nauczył się od wiejskiego nauczyciela. I nie było to niczym niezwykłym, gdyż ów pedagog, jak wielu innych, oprócz programu szkolnego, uczył wielu przydatnych w życiu na wsi rzeczy. Nauczyciele byli bowiem wszechstronnie przygotowani do wykonywania zawodu. Parający się płaskorzeźbą pedagog, w latach 30. ubiegłego wieku, grał na skrzypcach, sadził róże, szczepił jabłonie. A wszystkie te umiejętności przekazywał swoim uczniom.
Nie jest to pierwsze muzeum Stefanowskiego. Jego zbiory przechodziły różne koleje losu tak, jak on sam. Od 1956 r. gromadził eksponaty do przyszłego muzeum. Pierwsze eksponaty, czuchę z Bartnego i huńkę ze Szczawnika kupił jeszcze w Zielonej Górze.
Pierwsze muzeum powstało w 1959 r. w adaptowanej łemkowskiej stodole w Bielance. Eksponaty wystawione były w trzech pomieszczeniach. Z biegiem czasu przeniósł zbiory do domu i cały dwupiętrowy dom stał się muzeum, podczas gdy on mieszkał w Gorlicach. Gdy zamieszkał w Bielance wyeksponował stroje na piętrze swojego domu. Po przekazaniu Łemkom Ruskiej Bursy w Gorlicach, w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku, otrzymał w niej dwa pomieszczenia i tam od sześciu lat jego zbiory dotyczące kultury łemkowskiej są wystawione.
Stefanowski nie tylko tworzył muzea kultury i rzemiosła łemkowskiego. Przez całe życie zajmował się ratowaniem i dokumentowaniem łemkowskiej kultury. Od 1956 r. zbierał pieśni i tańce, prowadząc równolegle zespoły folklorystyczne. Swój zespół w Bielance ubierał w autentyczne stroje łemkowskie, bo nie miał pieniędzy na ich odkupienie od właścicieli lub uszycie nowych. Parał się także fotografią początkowo czarno-białą, później kolorową. W ubiegłym wieku nakręcił kilka filmów dokumentalnych z wesela, występów muzycznych. Wśród nich znajduje się 15-minutowy obraz z pogrzebu Nikifora Krynickiego czyli Epifana Drowniaka, z którym Stefanowskim znał się o czym świadczy portret Stefanowskiego wykonany przez Nikifora.
Robert DROBYSZ

© 2000-2003 Polskapresse Sp. z o.o. All rights reserved.