"Gazeta Krakowska/Gorlicka" Wtorek 15 lipca 2003 r.

ŻDYNIA.
XXI Łemkowska Watra
Kim jesteś Łemku?

Czy w tym roku, zgodnie z tradycjq, podczas łemkowskiej Watry będzie padał deszcz? O tym przekonamy się już 18 lipca — w dzień rozpoczęcia XXI Watry. Wzorem lat ubiegłych ta jedna z największych imprez kulturalnych w regionie Gorlic będzie trwało trzy dni. W piątek o godz. 13.00 rozpocznie ją starosta Jacek Stawiski, który rozpali symboliczny ogień. Zgaśnie an dopiero w niedzielę około godziny 20.00.
Jak co roku kolejne dni Watry wypełniać będą koncerty zespołów folkowych, z Polski i zagranicy - Słowacji, Ukrainy, Chorwacji, Jugosławii. Jak co roku do Zdyni zjadą Łemkowie z różnych stron świata, aby się spotkać. Starsi, by powspominać, popatrzeć susid na susida, a młodzi, aby się zabawić.
Łemkowska Watra to nie tylko impreza. To również wielkie święto Łemków. Czas, kiedy mogą oni wyrazić swoją dumę z tożsamości, zaprezentować swóją oryginalną i osobliwą kulturę, tradycję, język.

Kim byli kiedyś
kim są dziś Łemkowie?


To wbrew pozorom wcale nie jest absurdalne pytanie. — Problemy łemkowskie są zjawiskiem żywym i problematycznym - uważa Helena Duć-Fajfer, z wykształcenia filolog i historyk sztuki, publicystka, czołowa działaczka łemkowskiego ruchu narodowego. — Nie da się ich zamknąć w ustalonych ramach i typografiach. Coraz to nowe przejawy życia i rozwoju Łemkowszczyzny, ścieranie się i walka różnych poglądów politycznych i religijnych, bardzo nasilone szczególnie w ostatnich latach w związku z liberalizacją i ogólnymi zmianami w życiu społeczno-politycznym środkowej i wschodniej Europy, owocują setkami polemik, dyskusji i kontrowersyjnych teorii.
Właściwie po akcji Wisła w 1947 roku Łemkowie mają problem z określeniem swojej tożsamości. Dali temu wyraz choćby przy okazji ostatniego spisu powszechnego ludności. Na pytanie o narodowość 31 tyś. osób odpowiedziało, że są Ukraińcami, tylko 6 tyś. zadeklarowało przynależność do mniejszości łemkowskiej.
— Łemkowie, w zależności od poczucia narodowej tożsamości nazywani są Rusinami, Rusnakami lub Ukraińcami — stwierdził Aleksander Maślej. — Określenie Łemko powstało prawdopodobnie w I połowie XIX w na pograniczu łemkowsko-bojkowskim — tłumaczyła Helena Duć Fajfer. —Początkowo było to przezwisko, z czasem stało się neutralną, funkcjonującą nazwą. Po drugiej wojnie światowej nazwa Łemko stała się dominująca i wyparła dawną, etnicznie adekwatną nazwę „Rusnak".
— O Łemkach często mówi się jako o grupie etnograficznej — konstatuje A. Maślej. -Pojęcie to odnosi się do społeczności, która zamieszkując określone terytorium, wyróżnia się zespołem właściwych sobie cech kulturowych. Po przesiedleniu w 1947 roku przestali być taką grupą, zostali rozproszeni. Zaczęli zamieszkiwać ziemie od dawnego woj. Suwalskiego w pasie pln.-zach.
Część Łemków po odwilży stalinowskiej powróciła na ziemie Beskidu Niskiego. Zamieszkują też Słowację, Chorwację, Stany Zjednoczone, terytorium Europy Zachodniej.

Kim są, albo kim powinni być? Dla Łemków nie jest oczywiste, czy są częścią narodu ukraińskiego, czy narodu karpatoruskiego, a może odrębnym narodem.
— Zaszłości historyczne spowodowały, że Łemkowie reprezentują dwie orientacje narodowościowe — twierdzi Helena Duć-Fajfer. — Pierwsza część Łemków wybiera opcje narodowo-ukraińska. Od 1911 r., gdy powołano czasopismo „Łeznko" istnieje druga grupa. Uważa ona, że Łemkowie są samoistną wspólnotą, nie należącą ani do narodu ukraińskiego, ani do polskiego. Ona podnosi swoją lokalną kulturę do rangi kultury etnicznej, samodzielnej, wyemancypowanej. Ta opcja działa w koordynacji z innymi grupami rusińskimi.— Często mówi się o rywalizacji wśród obu grup. Bez wątpienia wpływa ona na kulturę łemkowską dynamizująco.

Język łemkowski

Jak stwierdziła Helena Duć-Fajfer, istnieje szereg argumentów na to, że Łemkowie należą do ukraińskiej wspólnoty etniczno-kulturowej. Zarówno ich język, jak i kultura są bowiem bliżej związane z kulturą zachodniej Ukrainy. Wielu badaczy zastanawia się, czy język łemkowski jest językiem, czy dialektem. Jest to niewątpliwe jeden z dialektów ukraińskich, różniącym się jednak w znacznym stopniu od języka literackiego. "Widoczne są w nim wpływy języków: polskiego, słowackiego, występują elementy rumuńskie, węgierskie. Największym problemem dla języka łemkowskiego była niesystematyczność jego istnienia, związana z wysiedleniem, nieuznawaniem mniejszości narodowych w koncepcji Polski Ludowej, jego brak w szkolnictwie. Dopiero w latach 70 Łemkowie mogli przemówić.

Religia

— Łemkowie są w większości dwuwyznaniowi — grekokatolicy i prawosławni — twierdzi A. Maślej. -Swoje chrześcijaństwo identyfikują z chrztem Rusi Kijowskiej — historycznym terytorium Ukrainy. — Istnieje wiele podobieństw, ale i różnic pomiędzy obydwoma wyznaniami. Prawosławie odrzuca naukę o pochodzeniu Ducha św., czyśćcu. Nie uznaje również prymatu papieża w Kościele. Dla prawosławia i grekokatolicyzmu wspólna jest natomiast liturgia, choć i tu występują pewne odmienności.


Cerkiew łemkowska w Hanczowej

(......) celibatu, Kościół Wschodni dopuszcza do święceń kapłańskich żonatych mężczyzn. Jednak wyświęcony kaplan nie może się ożenić. Jak stwierdził Robert Lipka, antropolog kultury, publicysta, były minister obrony narodowej, Beskid Niski, a w szczególności tereny zamieszkiwane przez Łemków, to można powiedzieć perełka dla turystów. Wybierają oni właśnie te tereny, aby zaznać smaku innej religii, kultury. Elementy kultury łemkowskiej pełnią również rolę kultury wehikularnej między Polską a Słowacją. Szansą rozwoju naszego regionu jest bogactwo różnorodności, która egzystuje w jedności i nawzajem się uzupełnia. To jest najważniejsza rola Łemków i Polaków w dzisiejszych czasach. (BS)

Dzieci podtrzymują tradycje.

Cerkiew łemkowska w Hańczowej.



Return to the Lemko Home Page


Document Information

Document URL: http://lemko.org/gazeta/gk/kim.html


Original page design and layout by Walter Maksimovich
E-mail: walter@lemko.org


Copyright © LV Productions, Ltd.
E-mail: webmaster@lemko.org


LV Productions

Originally Composed: July 18th, 2003
Date last modified: